1. Đạo đức là gì?

Đạo đức là một từ Hán Việt, được dùng từ xa xưa để chỉ một thành tố trong tính cách và giá trị của mỗi con người. Đạo có nghĩa là con đường, Đức có nghĩa là tính tốt hoặc những công trạng tạo nên. Khi mình nói một người có đạo đức ý là nói người đó có nếp sống chuẩn mực với xã hội, có nét đẹp trong đời sống và cả tâm hồn.

2. Đạo đức nghề nghiệp là gì?

Đạo đức nói chung thì là chuẩn mực của xã hội. Còn đạo đức nghề nghiệp là những chuẩn mực trong nghề nghiệp mà mình nói đến, ở mỗi ngành nghề lại có chuẩn mực khác nhau.

Ví dụ ở đạo đức trong nghề giáo dục là:

- Không gian lận trong thành tích học tập, thi đua

- Luôn giúp đỡ học sinh, sinh viên của mình

- Đối xử công bằng với tất cả học sinh, sinh viên của mình

Đạo đức trong nghề y:

- Lấy việc cứu chữa người bệnh là trên hết

- Kê thuốc đúng liều lượng và an toàn

- Chữa bệnh vì đúng lương tâm, không chữa vì đồng tiền

3. Đạo đức trong nghề lập trình.

IEEE-CS và ACM đã có bài viết về đạo đức trong nghệ lập trình và đã đưa ra 8 nguyên tác về:

1. PUBLIC – Kỹ sư phần mềm phải hành động nhất quán với lợi ích cộng đồng. 2. CLIENT AND EMPLOYER – Kỹ sư phần mềm phải hành động theo cách tốt nhất vì lợi ích tốt nhất của khách hàng và người sử dụng lao động phù hợp với lợi ích công cộng.. 3. PRODUCT – Kỹ sư phần mềm phải đảm bảo rằng sản phẩm của họ và các sửa đổi liên quan đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên nghiệp cao nhất có thể. 4. JUDGMENT – Kỹ sư phần mềm phải duy trì tính liêm chính, độc lập trong phán đoán chuyên môn.‎ 5. MANAGEMENT – Các nhà quản lý và lãnh đạo kỹ thuật phần mềm phải đăng ký và thúc đẩy cách tiếp cận đạo đức đối với việc quản lý phát triển và bảo trì phần mềm.‎ 6. PROFESSION – Kỹ sư phần mềm phải nâng cao tính toàn vẹn và uy tín của nghề phù hợp với lợi ích công cộng.‎ 7. COLLEAGUES – Kỹ sư phần mềm phải công bằng và hỗ trợ đồng nghiệp của mình.‎ 8. SELF – Kỹ sư phần mềm tham gia học tập suốt đời về thực hành nghề nghiệp của mình và có trách nhiệm thúc đẩy cách tiếp cận đạo đức đối với thực tiễn nghề nghiệp.

 4. Lập trình viên cần làm gì?

- Chỉ approve sản phẩm khi tin rằng nó an toàn: Tuyệt đối không cung cấp các sản phẩm không an toàn, làm giảm chất lượng cuộc sống, hay khi biết chắc chắn rằng nó sẽ ảnh hưởng xấu tới người khác.

- Sẵn sàng đóng góp kĩ năng của mình cho các mục đích tốt: Theo cách hiểu của mình thì là giúp đỡ các bạn newbie, đóng góp cho các phần mềm mã nguồn mở, nâng cao cảnh giác của mọi người về bảo mật, vv.

- Thành thật về kinh nghiệm và kĩ năng: Không khai man CV, không chém gió về khả năng của mình, không nhận những gì mà mình không làm. Theo tui nghĩ thì nếu không tuân theo nguyên tắc này, ảnh hưởng tiêu cực cho bạn nhiều hơn là cho cộng đồng.

- Giữ bí mật thông tin có được trong quá trình làm việc: Giữ bí mật các thông tin của công ty, thông tin của team, thông tin vận hành sản phẩm, thông tin khách hàng,…

- Không chấp nhận các job ngoài luồng mà ảnh hưởng đến công việc chính: Nếu có nhận các job ngoài công ty thì hãy tranh thủ thời gian buổi tối và cuối tuần để làm việc, đừng làm nó trong lúc làm việc ở công ty.

- Cố gắng tối đa để đưa ra sản phẩm chất lượng cao, với một acceptable cost và schedule: Không phóng đại deadline, không vẽ thêm việc để làm, không charge tiền khách hàng quá mức.

- Trả lương công bằng: Ngược lại là một nhà quản lý, phải đảm bảo việc trả lương công bằng cho developer.

- Luôn không ngừng nâng cao bản thân: Dev phải cầu thị, luôn học hỏi để nâng cao trình độ kĩ thuật và kinh nghiệm của bản thân.Chỉ approve sản phẩm khi tin rằng nó an toàn: Tuyệt đối không cung cấp các sản phẩm không an toàn, làm giảm chất lượng cuộc sống, hay khi biết chắc chắn rằng nó sẽ ảnh hưởng xấu tới người khác.

- Sẵn sàng đóng góp kĩ năng của mình cho các mục đích tốt: Theo cách hiểu của mình thì là giúp đỡ các bạn newbie, đóng góp cho các phần mềm mã nguồn mở, nâng cao cảnh giác của mọi người về bảo mật, vv.

- Thành thật về kinh nghiệm và kĩ năng: Không khai man CV, không chém gió về khả năng của mình, không nhận những gì mà mình không làm. Theo tui nghĩ thì nếu không tuân theo nguyên tắc này, ảnh hưởng tiêu cực cho bạn nhiều hơn là cho cộng đồng.

- Giữ bí mật thông tin có được trong quá trình làm việc: Giữ bí mật các thông tin của công ty, thông tin của team, thông tin vận hành sản phẩm, thông tin khách hàng,…

- Không chấp nhận các job ngoài luồng mà ảnh hưởng đến công việc chính: Nếu có nhận các job ngoài công ty thì hãy tranh thủ thời gian buổi tối và cuối tuần để làm việc, đừng làm nó trong lúc làm việc ở công ty.

- Cố gắng tối đa để đưa ra sản phẩm chất lượng cao, với một acceptable cost và schedule: Không phóng đại deadline, không vẽ thêm việc để làm, không charge tiền khách hàng quá mức.

- Trả lương công bằng: Ngược lại là một nhà quản lý, phải đảm bảo việc trả lương công bằng cho developer.

- Luôn không ngừng nâng cao bản thân: Dev phải cầu thị, luôn học hỏi để nâng cao trình độ kĩ thuật và kinh nghiệm của bản thân.

***Tài liệu tham khảo: Software Engineering Code - ACM Ethics

Trần Thái Bảo💂